Koda Rêbaziyê

1 . دامەزراندن بە ئازادی هەڵبژێردراوە

1.1 هیچ کارێکی زیندانی زۆرەملێ و بەندکراو یان بێ دەسەڵات بوونی نییە

1.2 کرێکارەکان پێویست ناکات "پارەدان" یان پەڕەی ناسنامەکەیان لەگەڵ خاوەنکارەکەیاندا بخولێننەوە و ئازادن لە بەجێهێشتنی خاوەنکارەکانیان دوای تێبینییەکی گونجاو

2. ئازادی کۆمەڵە و مافی سەوداکاری کۆمەڵ ڕێز لێگیراوە

2.1 کرێکارەکان بەبێ جیاوازی مافی ئەوەیان هەیە بەشداری بکەن یان سەندیکاکانی کرێکاران پێکبێنن لە هەڵبژاردنی خۆیان و بە کۆمەڵ سەودا بکەن

2.2 خاوەنکار هەڵوێستێکی کراوە بەرامبەر بەچالاکییەکانی سەندیکاکانی سەندیکاکان و چالاکی رێکخراوەکانیان هەڵگرتووە

2.3 نوێنەری کرێکاران جیاناکرێتەوە لە دژی و دەستگەیشتنیان هەیە بۆ ئەنجامدانی نوێنەرەکانیان لە شوێنی کاردا

2.4 ئەو شوێنەی کە مافی ئازادی کۆمەڵە و سەوداکاری بەکۆمەڵ بەپێی یاسا سنوردارکراوە، خاوەنکار ئاسانکاری دەکات و ڕێگر نییە لە پەرەسەندنی ئامرازی تەریب بۆ پەیوەندی سەربەخۆ و ئازاد و سەوداکاری

3. مەرجەکانی کارکردن سەلامەت و تەندروستین

3.1 ژینگەیەکی کاری سەلامەتی و تەندروستی دابین دەکرێت، لە مێشکدا شارەزایی زاڵە لە پیشەسازی و هەر مەترسییەکی دیاریکراو. هەنگاوی پێویست دەنرێت بۆ ڕێگرتن لەڕووداوەکان و برینداربوونی تەندروستی کە بەهۆیەوە سەرهەڵدەدات، پەیوەندی هەیە، یان لەخولەکانی کارکردندا ڕوودەدات، بەکەمکردنەوە، تا ئێستا وەک پێویست جێبەجێ دەکرێت، هۆکارەکانی مەترسییەکان لەژینگەی کارکردندا

3.2 کرێکارەکان ڕاهێنانی ئاسایی و تۆمارکراوی تەندروستی و سەلامەتی وەردەگرن و ئەم جۆرە ڕاهێنانانە دووبارە دەکرێنەوە بۆ کرێکارە نوێکان یان دووبارە کراوەتەوە

3.3 دەستگەیشتن بە شوێنە خاوێنەکانی تەوالێت و ئاوێکی گونجاو، وە ئەگەر گونجاو بێت، پێداویستیی تەندروستی بۆ کۆگای خۆراک دابین دەکرێت.

٣.٤ شوێنی نیشتەجێبوون، کە دابین کراوە، پاک و سەلامەت و پێداویستییە سەرەتاییەکانی کرێکارەکان دابین دەکات.

٣.٥ کۆمپانیای چاودێری کۆدەکە بەرپرسیارییەتی تەندروستی و سەلامەتی بۆ نوێنەرێکی گەورەی بەڕێوەبردن دیاری دەکات.

4. کاری منداڵان نابێت بەکار بهێنرێت

4.1 هیچ دامەزراندنێکی نوێی کاری منداڵان نابێت.

4.2 کۆمپانیاکان پەرە پێبدەن یان بەشداری بکەن و بەشداری بکەن لە سیاسەت و بەرنامەکان کە دابینی دەکەن بۆ گواستنەوەی هەر منداڵێک کە کاری منداڵ ئەنجام بدات بۆ ئەوەی بتوانێ ئامادەبێت و لە پەروەردەی جۆریدا بمێنێتەوە تا چیتر منداڵ نەبێت، لە پاشکۆیەکان پێناسە دەکرێن

4.3 منداڵ و گەنجی خوار 18 ساڵیش لە شەودا یان لە بارودۆخێکی مەترسیداردا دانەمەزرێن

4.4 ئەم سیاسەت و ڕێوشوێنانە دەگونجێن لەگەڵ بەندەکانی ستانداردەکانی ILO.

5. کرێی ژیان دەدرێت

٥.١ مووچە و قازانجەکان بۆ چاوپێکەوتنی هەفتەی ستانداردی کار، لە کەمترین، ستانداردی یاسایی نەتەوەیی یان ستانداردی پێوانەی پیشەسازی، هەر کامێک بەرزتر بێت. لە هەر بۆنەیەکدا کرێ دەبێت هەمیشە بەس بێت بۆ ئەوەی پێداویستییە سەرەتاییەکان دابین بکات و هەندێک داهاتی بەستەم دابین بکات.

5.2 هەموو کرێکارەکان زانیاری نوسراو و تێگەشتنیان بۆ دابین دەکرێت سەبارەت بە مەرجەکانی دامەزراندنیان سەبارەت بە موچە پێش ئەوەی بچنە دامەزراندن و سەبارەت بە تایبەتی موچەکانیان بۆ ماوەی پارەدانی هەر جارێک کە پارەیان پێدەدرێت

5.3 داشکاندن لە کرێ وەک پێوەرێکی انسپلینی ڕێگەپێدراو نییە و هیچ دابەزاندنێک لەو کرێیەی کە یاسای نیشتمانی بۆی دابین نەکراوە بێ ئەوەی مۆڵەتی دەربرینی کرێکارەکەی پێ بدرێت. پێویستە هەموو پێوانەکانی انسپلینی تۆمار بکرێن.

6. کاتی کارکردن لەڕادەبەدەر نین

6.1 کاتژمێری کارکردن دەبێت پابەند بێت بە یاسا نیشتیمانیەکان و ڕێکەوتنە کۆمەڵەکان و بەندەکانی 6.2 بۆ 6.6 لە خوارەوە، هەرکامیان پاراستنی زیاتر بۆ کرێکاران دابین بکەن. بڕگە لاوەکیەکان 6.2 بۆ 6.6 لەسەر بنەمای ستانداردی کاری نێودەوڵەتین.

6.2 کاتژمێری کارکردن، جگە لە کاتی زیادە، دەبێت بە گرێبەست پێناسە بکرێت، و نابێت لە 48 کاتژمێر لە هەفتەیەک تێپەڕێت.

6.3 هەموو کاتی زیادکراو خۆبەخشانە دەبێت. کاتی زیادە دەبێت بە بەرپرسیارانە بەکار بهێنرێت، بە لەبەرچاوگرتنی هەموو ئەمانەی خوارەوە: مەودا، فرێکانس و کاژێرەکان کە لەلایەن کرێکارە تاکەکەسیەکان و هێزی کارەوە بە گشتی کاریان پێ دەکرێت. نابێت بەکار بهێنرێت بۆ جێگرتنەوەی دامەزراندنێکی ئاسایی. کاتی زیادە هەموو کات بە رێژەی بیمە قەرەبوو دەکرێتەوە، کە پێشنیار دەکرێت کەمتر نەبێت لە 125٪ لە ڕێژەی ئاسایی پارەدان.

٦.٤ کۆی کاتژمێرەکان کە لە ماوەی حەوت ڕۆژدا کاریان دەکرد لە ٦٠ کاتژمێر تێناپەڕێت، جگە لەو شوێنەی کە بە بڕگەی ٦.٥ی خوارەوە داپۆشراوە.

6.5 کاتژمێری کارکردن لەوانەیە لە ماوەی حەوت ڕۆژدا لە 60 کاتژمێر تێبپەڕێت تەنها لە هەلومەرجێکی نائاساییدا کە هەموو ئەمانەی خوارەوەیان تێدا بەدی دەکرێت: ئەمە بەپێی یاسای نەتەوەیی ڕێگەپێدراوە، ئەمە رێگەپێدراوە بە رێککەوتنێکی دەستەجەمعی بە ئازادی گفتوگۆ لەگەڵ کرێکارێک و ڕێکخراوێک کە نوێنەرایەتی بەشێکی گرنگی هێزی کار دەکات، پاراستنی گونجاو دەگیرێت بۆ پاراستنی کرێکاران و تەندروستی و سەلامەتی وە خاوەنکارەکە دەتوانێت دەری دەخات کە هەلومەرجی نائاسایی کاردەکات وەک لوتکەی بەرهەمهێنانی چاوەڕوان نەکراو، ڕووداو یان حاڵەتی فریاکەوتن.

6.6 کرێکارەکان بەلایەنی کەمەوە یەک ڕۆژ پشوویان بۆ دابین دەکرێت لە هەر حەوت ڕۆژدا یان لە کاتی یاسایی نەتەوەییدا، دوو ڕۆژ پشوو لە ماوەی هەر 14 ڕۆژدا. ستانداردە جیهانیەکان پێشنیاری کەمکردنەوەی پێشکەوتوانەی کاتژمێری ئاسایی کار دەکەن، کاتێک گونجاوە، بۆ 40 کاتژمێر لە هەفتەیەکدا، بەبێ هیچ کەم کردنەوەیەک لە کرێکاران و کرێکان وەک کاژێرێک کەم دەکرێنەوە.

7. هیچ جیاکارییەک پراکتیزی نییە

7.1 هیچ جیاکارییەک نییە لە دامەزراندن، قەرەبووکردنەوە، گەیشتن بە ڕاهێنان، بەرزکردنەوەی، کۆتایی هێنان یان خانەنشینی لەسەر بنەمای ڕەگەز، کاست، بنچینە نەتەوەیی، ئایین، تەمەن، کەمئەندامی، ڕەگەز، باری هاوسەریی، ئاراستەی سێکسی، ئەندامێتی دامەزراندنێکی ئاسایی دابین کراوە.

8. دامەزراندنێکی ئاسایی دابینکراوە

8.1 تا هەموو کاتێک کاری گونجاو ئەنجام دەدرێت دەبێت لەسەر بنەمای پەیوەندی دامەزراندن کە لە ڕێگەی یاسا و پراکتیکی نەتەوەییەوە دامەزراوە.

8.2 پابەند بوون بە فەرمانبەرانی ژێر یاسای کار یان ئاسایشی کۆمەڵایەتی و ڕێساکان کە لە پەیوەندی دامەزراندنەوە دروست دەبێت نابێت لە ڕێگەی بەکارهێنانی گرێبەستی تەنها کار، گرێبەستی لاوەکی، یان ڕێکخستنەکانی کاری ماڵەوە، یان لە ڕێگەی پلانی کارگوزاری کە هیچ نیازێکی راستەقینەی نیە

9. هیچ چارەسەرێکی توند و نامرۆڤانە ڕێگەپێدراو نییە

9.1 خراپ بەکارهێنانی جەستەیی یان دیسپلین، هەڕەشەی دەستدرێژی جەستەیی، دەستدرێژی سێکسی یان دەستدرێژیی زارەکی یان شێوەکانی تر لە تۆقاندن قەدەغە دەکرێت. بەندەکانی ئەم کۆدە کەمترین و بەرزترین ستاندارد پێک ناهێنن، وە نابێت ئەم کۆدە بەکار بهێنرێت بۆ ڕێگەگرتن لە کۆمپانیاکان لە تێپەڕاندنی ئەم ستانداردانە. پێشبینی دەکرێت ئەو کۆمپانیایانەی ئەم کۆدە جێبەجێ دەکەن پابەندبن بە یاسای نەتەوەیی و جێبەجێ کراوی تر و لە کوێ بەندەکانی یاسا و ئەم کۆدە بنچینەییە هەمان بابەت دەکەن، بۆ جێبەجێ کردنی ئەو بڕگەیەی کە پاراستنی زیاتر دابین دەکات.